کارشناس ارشد حقوق عمومی

وکیل پایه یک دادگستری

allizadehe@gmail.com

مهریه، یکی از قدیمی‌ترین ارکان قرارداد ازدواج در جوامع اسلامی، از دیرباز نقشی مهم در توازن قدرت میان زن و مرد ایفا کرده است. در فرهنگ ایرانی، این مفهوم با سنت‌ها، باورهای دینی و شرایط اقتصادی درآمیخته و به پدیده‌ای پیچیده بدل شده که نیازمند بازنگری جدی است.

از منظر فقهی، مهریه مالی است که مرد به‌عنوان پیش‌شرط ازدواج به زن می‌پردازد یا تعهد پرداخت آن را می‌دهد. این امر به‌ظاهر ساده، در بطن خود حامل مفاهیم ژرفی چون کرامت زن، احترام به حقوق انسانی او، و تعهد مرد به تأمین امنیت مالی شریک زندگی‌اش است. در قرآن کریم نیز به‌صراحت به لزوم پرداخت مهریه به‌عنوان “نِحْلَةً” یعنی هدیه‌ای از سر رضایت و محبت اشاره شده است، نه ابزار چانه‌زنی یا قدرت‌نمایی.

در طول تاریخ، میزان و نوع مهریه تابع شرایط زمان و مکان بوده است. در ایران پیشامدرن، مهریه‌ها اغلب به‌صورت زمین، کالا، جواهر یا مقدار معقولی وجه نقد تعیین می‌شد. اما در دهه‌های اخیر، افزایش نگرانی‌های اقتصادی، ناپایداری روابط، و احساس ناامنی اجتماعی، موجب شده که بسیاری از خانواده‌ها به تعیین مهریه‌های سنگین روی آورند؛ اقدامی که در نگاه اول تلاشی برای تضمین آینده‌ی دختر است، اما در عمل، نه‌تنها به یک مانع برای آغاز زندگی مشترک بدل شده، بلکه گاه عامل فشار و تهدیدی برای تداوم آن نیز شده است.